Jak pisać po tajsku: tajska klawiatura w telefonie i na komputerze

Każdy telefon i komputer ma już tajską klawiaturę – trzeba ją tylko włączyć. Na iPhonie lub iPadzie wejdź w Ustawienia > Ogólne > Klawiatura > Klawiatury > Dodaj nową klawiaturę > Tajski. Na Androidzie dodaj tajski w aplikacji klawiatury (w Gboard: Języki > Dodaj klawiaturę). Na Macu i w Windows dodaj tajski jako źródło wprowadzania lub język. Wszystkie te systemy korzystają ze standardowego układu Kedmanee, a każdą tajską sylabę wpisuje się w stałej kolejności: samogłoska pisana przed spółgłoską, spółgłoska, samogłoska nad nią lub pod nią, znak tonu, a na końcu samogłoska, która po niej następuje.

Dalej znajdziesz instrukcję krok po kroku dla każdego systemu, położenie samogłosek i znaków tonów oraz kilka nawyków, które przyspieszają pisanie po tajsku: ๆ, tajskie cyfry i słynne 555.

Nazwy menu podajemy według polskich wersji systemów; w zależności od wersji mogą się nieznacznie różnić.

Jak dodać tajską klawiaturę na iPhonie i iPadzie

1. Otwórz Ustawienia > Ogólne > Klawiatura > Klawiatury.
2. Stuknij Dodaj nową klawiaturę… i wybierz z listy tajski.
3. W dowolnej aplikacji stuknij klawisz z globusem w lewym dolnym rogu klawiatury, aby zmienić język. Przytrzymaj go, aby wybrać klawiaturę z listy.

Tajski ma 44 spółgłoski, ponad piętnaście znaków samogłoskowych i cztery znaki tonów – o wiele więcej, niż mieści się w trzech rzędach klawiszy telefonu. Klawiatura iPhone’a umieszcza więc najczęstsze znaki na głównej warstwie, a resztę na drugiej, którą otwiera się klawiszem Shift (⇧). Jeśli nie możesz znaleźć jakiejś litery, prawie na pewno jest na tej drugiej warstwie.

Na iPadzie z fizyczną klawiaturą używa się tej samej tajskiej klawiatury, a klawisze odpowiadają pozycjom układu Kedmanee opisanym niżej.

Jak dodać tajską klawiaturę na Androidzie (Gboard)

Gboard, domyślna klawiatura w większości telefonów z Androidem, dobrze radzi sobie z tajskim.

1. Otwórz ustawienia Gboard: stuknij ikonę koła zębatego na klawiaturze albo wejdź w Ustawienia > System > Języki i metody wprowadzania > Klawiatura ekranowa > Gboard (dokładna ścieżka zależy trochę od producenta telefonu).
2. Stuknij Języki > Dodaj klawiaturę i wyszukaj tajski.
3. Wybierz układ. Zostaw standardowy, jeśli chcesz nauczyć się prawdziwego pisania; wybierz pismo odręczne, jeśli wolisz rysować litery palcem.
4. Stuknij Gotowe, a potem przełączaj języki klawiszem z globusem albo przytrzymując spację.

Telefony Samsunga mają własną klawiaturę; tam tajski dodaje się w ustawieniach klawiatury, w sekcji Języki i typy.

Jak dodać tajską klawiaturę na Macu

1. Otwórz Ustawienia systemowe > Klawiatura.
2. W sekcji Wprowadzanie tekstu kliknij Edycja… obok Źródeł wprowadzania.
3. Kliknij +, wybierz tajski, a potem Tajski (układ Kedmanee) albo Tajski – Pattachote i kliknij Dodaj.
4. Przełączaj się skrótem Control-Spacja, menu wprowadzania na pasku menu albo – zależnie od ustawień – klawiszem z globusem (fn).

Wskazówka: menu wprowadzania ma opcję Pokaż przeglądarkę klawiatury. Wyświetla ona na ekranie mapę tajskich klawiszy na żywo i zmienia się po naciśnięciu Shift. To najszybszy sposób, żeby zapamiętać, gdzie co jest.

Jak dodać tajską klawiaturę w Windows

1. Otwórz Ustawienia > Czas i język > Język i region.
2. Kliknij Dodaj język, wyszukaj tajski i zainstaluj go.
3. Aby zmienić układ, otwórz menu … obok tajskiego, a potem Opcje języka > Dodaj klawiaturę. Zobaczysz Tajski Kedmanee, Tajski Pattachote i ich warianty „non-ShiftLock”.
4. Przełączaj się skrótem Windows + Spacja.

W Tajlandii wiele komputerów jest ustawionych tak, że język przełącza klawisz akcentu słabego (`, nad Tabem). Po zainstalowaniu tajskiego Windows pozwala wybrać ten klawisz w ustawieniach skrótów zmiany języka wprowadzania; warto to zrobić, jeśli często przełączasz języki.

Kedmanee i Pattachote: dwa tajskie układy

Kedmanee (เกษมณี) to standard. Wywodzi się z tajskich maszyn do pisania z pierwszej połowy XX wieku, jest nadrukowany na niemal każdej klawiaturze sprzedawanej w Tajlandii i to jego uczy się każdy Taj w szkole i w biurze. Pattachote (ปัตตะโชติ) zaprojektowano później, żeby najczęstsze litery trafiły pod najsilniejsze palce. Wciąż jest dostępny na Macu i w Windows, ale prawie nikt go nie używa.

Ucz się Kedmanee. Każda klawiatura, na którą trafisz w Tajlandii, każdy kurs pisania i każda tabela klawiszy w internecie zakłada właśnie ten układ.

Gdzie są tajskie samogłoski i znaki tonów?

Na fizycznej klawiaturze w układzie US – czyli takim samym jak popularny w Polsce „polski (programisty)” – Kedmanee umieszcza najczęstsze tajskie litery w środkowym rzędzie:

A S D F G H J K L ; ’ → ฟ ห ก ด เ ้ ่ า ส ว ง

Palce wskazujące spoczywają na ด i ่, a dwa najczęstsze znaki tonów leżą obok siebie na środku klawiatury. Tabela poniżej pokazuje położenie wszystkich znaków samogłoskowych i znaków tonów, których będziesz używać na co dzień.

Dwie litery na klawiaturze, ฃ i ฅ (ukośnik wsteczny i Shift + ukośnik wsteczny), wyszły z użycia: wciąż należą do alfabetu, ale żadne współczesne słowo ich nie zawiera. Jeśli nazwy z tabeli są dla ciebie nowe, część o samogłoskach w naszym przewodniku po alfabecie tajskim i fragment o znakach tonów wyjaśniają, co robi każdy znak, z nagraniami audio.

W jakiej kolejności wpisuje się tajską sylabę?

Tajski zapisuje samogłoski przed spółgłoską, po niej, nad nią i pod nią. Komputer przechowuje sylabę jako jeden ciąg znaków i właśnie w tej kolejności trzeba ją wpisać:

1. Samogłoska pisana przed spółgłoską (เ แ โ ใ ไ), jeśli występuje. Stoi przed spółgłoską, więc wpisujesz ją jako pierwszą.
2. Spółgłoska początkowa albo obie spółgłoski zbitki (คร, กล…).
3. Samogłoska nad spółgłoską lub pod nią (ิ ี ึ ื ุ ู ั ็).
4. Znak tonu (่ ้ ๊ ๋) albo znak wyciszający ์.
5. Samogłoska stojąca po spółgłosce (า, ะ, ำ…), a potem spółgłoska końcowa.

Zwróć uwagę na dwie pułapki. W น้ำ znak tonu wpisuje się przed ำ, bo ำ to samogłoska stojąca po spółgłosce. A w ใกล้ znak tonu stoi na drugiej spółgłosce zbitki, ล, więc wpisujesz go po ล.

Po co ta kolejność, skoro słowo i tak wygląda dobrze? Bo słowo wpisane w złej kolejności może wyglądać na ekranie identycznie, a mimo to być innym ciągiem znaków. Wyszukiwarki, słowniki i sprawdzanie pisowni go nie rozpoznają, a niektóre czcionki pokażą znaki dziwnie spiętrzone albo z kropkowanym kółkiem. I jeszcze jedno: nie składaj ำ z dwóch części – ma własny klawisz (E).

Kolejna różnica w porównaniu z polskim: tajski nie stawia spacji między słowami. Całą frazę wpisuje się jednym ciągiem, a spacji używa się tam, gdzie po polsku stałby przecinek albo kropka. Telefon i komputer same wiedzą, gdzie kończą się słowa, i poprawnie łamią wiersze.

Jak wpisać ๆ, tajskie cyfry i 555

ๆ (máai-yá-mók) powtarza poprzedzające je słowo: ช้า ๆ cháa-cháa („powoli”), มาก ๆ mâak-mâak („bardzo, naprawdę dużo”). Jest pod klawiszem Q. Oficjalna zasada każe stawiać spację przed nim i po nim (ช้า ๆ หน่อย), ale w wiadomościach ludzie często doklejają go do słowa (มากๆ).

Tajskie cyfry (๑ ๒ ๓…) leżą na rzędzie cyfr z Shiftem, ale nie po kolei: ๑ to Shift + 2, ๐ to Shift + Q, a symbol bahta ฿ to Shift + 7. W praktyce rzadko będziesz je wpisywać, bo Tajowie zapisują ceny, godziny i numery telefonów zwykłymi cyframi. Haczyk polega na tym, że w trybie tajskim rząd cyfr na komputerze wpisuje litery (ๅ / - ภ ถ…), więc żeby napisać 1, 2, 3, przełączasz się na inny język albo używasz klawiatury numerycznej. W telefonie klawisz 123 jak zwykle daje zwykłe cyfry. O czytaniu tajskich cyfr przeczytasz w części o cyfrach w przewodniku po alfabecie i w naszym artykule o liczbach po tajsku.

555 to tajski śmiech na piśmie. Pięć to ห้า hâa, więc 555 czyta się „ha ha ha”. Zobaczysz też 55 dla lekkiego uśmiechu i 55555+ dla czegoś naprawdę zabawnego. Do zwyczajów czatowych należą też potoczne zapisy partykuł grzecznościowych, np. คับ zamiast ครับ – wyjaśniamy je w poradniku o tajskich partykułach grzecznościowych.

Jak szybciej pisać po tajsku

• Wyszukuj słowa pismem odręcznym. Układ odręczny w Gboard pozwala przepisać słowo z menu czy szyldu, rysując je palcem, zanim jeszcze poznasz klawiaturę. Potem wklejasz je do słownika.
• Spróbuj dyktowania. Dyktowanie na iPhonie (klawisz z mikrofonem) i pisanie głosowe w Gboard działają po tajsku. Jeśli telefon zapisze słowo, o które ci chodziło, twoja wymowa była przynajmniej bliska; jeśli nie – sprawdź ton.
• Miej mapę klawiatury przed oczami. Naklejki na klawisze są w Tajlandii tanie, przeglądarka klawiatury na Macu pokazuje układ na żywo, a Windows ma klawiaturę ekranową (wpisz „Klawiatura ekranowa” w menu Start).
• Wpisuj słowa, których się uczysz. Wpisanie nowego słowa zmusza do przeliterowania go znak po znaku, a to świetne ćwiczenie czytania. Jeśli równocześnie uczysz się liter, sekcja alfabetu w Kru May zawiera 44 spółgłoski z ich nazwami, 32 samogłoski i cyfry, wszystko z nagraniami.
• Pisz prawdziwe wiadomości. W historii Wiadomość Mali pisze do Hugona SMS-a po tajsku, a on nie potrafi go przeczytać. Wysyłanie pierwszych krótkich wiadomości, choćby ขอบคุณครับ kɔ̀ɔp-kun kráp albo ขอบคุณค่ะ kɔ̀ɔp-kun kâ, to najlepszy sposób, żeby przestać być w sytuacji Hugona.