Thaise persoonlijke voornaamwoorden: ik, jij, hij en zij in het Thais

Om ‘ik’ te zeggen in het Thais, zegt een man ผม pǒm en een vrouw ฉัน chǎn. ‘Jij’ of ‘u’ is คุณ kun, ‘hij’ en ‘zij’ zijn allebei เขา kǎo, ‘wij’ is เรา rao en ‘het’ is มัน man. Met deze zes woorden kun je in bijna elke situatie beleefd praten. De rest van het Thaise gebruik van voornaamwoorden draait om twee gewoontes: ze weglaten als de betekenis duidelijk is, en ze vervangen door namen en familiewoorden als พี่ pîi (oudere broer of zus).

Thaise voornaamwoorden zijn in één opzicht makkelijk: ze veranderen nooit van vorm. ผม is zowel ‘ik’ als ‘mij’, เขา is ‘hij’, ‘hem’, ‘zij’ en ‘haar’, en werkwoorden worden niet vervoegd. Wat ze interessant maakt, is dat een voornaamwoord iets zegt over de relatie. Net zoals je in het Nederlands kiest tussen je en u, maar dan uitgebreider: de keuze tussen ผม, ฉัน, หนู of เรา hangt af van je geslacht, je leeftijd, de leeftijd van de ander en hoe goed jullie elkaar kennen.

Thaise voornaamwoorden in één oogopslag

Je hebt ze op dag één niet allemaal nodig. Ben je een man, leer dan ผม, คุณ, เขา, เรา. Ben je een vrouw, leer dan ฉัน, คุณ, เขา, เรา. De andere voeg je toe zodra je ze tegenkomt.

Hoe zeg je ‘ik’ in het Thais?

ผม pǒm: het mannelijke ‘ik’

ผม is wat bijna elke Thaise man gebruikt: met vrienden, met zijn baas, in een winkel. Het is beleefd zonder stijf te zijn. Hetzelfde woord betekent ook ‘haar’ (op je hoofd), en daar grappen beginners vaak over. Het gaat vanzelf samen met het mannelijke partikel ครับ kráp:

ผมชื่อฮิวโก้ครับ pǒm chʉ̂ʉ hiu-gôo kráp — Ik heet Hugo.

Precies zo stelt Hugo zich voor in het allereerste verhaal, Hugo stelt zich voor. Bij plechtigheden of tegen iemand van heel hoge rang gebruiken mannen soms het nederigere กระผม grà-pǒm, maar dat zul je zelden nodig hebben.

ฉัน chǎn en ดิฉัน dì-chǎn: het vrouwelijke ‘ik’

Vrouwen gebruiken ฉัน in de dagelijkse spreektaal. In snelle gesprekken klinkt het vaak als chán, met een hoge toon. ดิฉัน dì-chǎn is de formele versie: een sollicitatiegesprek, een presentatie, een callcenter. ฉัน is ook het neutrale ‘ik’ van liedteksten en romans, wie er ook spreekt, dus je hoort ook mannen het zingen.

ฉันชื่อมะลิค่ะ chǎn chʉ̂ʉ má-lí kâ — Ik heet Mali.

Met mensen die ze goed kennen, vermijden veel Thaise vrouwen ฉัน, omdat het wat afstandelijk kan klinken, en noemen ze zichzelf liever bij hun bijnaam (zie hieronder).

หนู nǔu: kinderen en jonge vrouwen

หนู betekent letterlijk ‘muis’. Kinderen, jongens en meisjes, gebruiken het als ‘ik’ tegen volwassenen, en veel jonge vrouwen blijven het gebruiken tegen ouderen, zoals een leraar, een baas of de moeder van een vriendin. Het klinkt bescheiden en lief. Volwassenen gebruiken หนู ook als ‘jij’ tegen een kind: หนูชื่ออะไร nǔu chʉ̂ʉ à-rai is hoe je een klein meisje of jongetje naar zijn naam vraagt.

เรา rao: ‘wij’, en een informeel ‘ik’

เรา betekent ‘wij’, maar onder vrienden is het ook een ontspannen, genderneutraal ‘ik’. Studenten en jongeren gebruiken het veel. In de context is er zelden verwarring.

กู en มึง: herken ze, gebruik ze niet

กู guu (‘ik’) en มึง mʉng (‘jij’) zijn oude Thaise voornaamwoorden die nu heel informeel zijn. Goede vrienden van dezelfde leeftijd gebruiken ze onder elkaar, en je hoort ze voortdurend in films, comedy en reacties op internet. Maar het zijn ook de voornaamwoorden van woede. Uit de mond van een buitenlander, tegen iemand die geen goede vriend is, zijn ze gewoon onbeleefd. Leer ze herkennen; laat ze weg uit je eigen Thais.

Hoe zeg je ‘jij’ of ‘u’ in het Thais?

คุณ kun is het veilige, beleefde ‘u’ of ‘jij’: voor een onbekende, een hotelreceptionist, een collega, iemand die je net hebt ontmoet. Voor een voornaam werkt het ook als ‘meneer’ of ‘mevrouw’: คุณมะลิ kun má-lí. Let op: Thailanders gebruiken คุณ met voornamen (vaak bijnamen), nooit met achternamen.

Andere woorden voor ‘jij’ hangen af van de relatie:

• เธอ təə: tegen een partner, een goede vriend of iemand die jonger is. Heel vaak in liedjes. Op schrift betekent hetzelfde woord ‘zij’ (enkelvoud).
• ท่าน tân: heel respectvol, voor monniken, hoge functionarissen of in formele brieven.
• แก gɛɛ en นาย naai: informeel, onder vrienden. แก wordt ook door ouderen tegen jongeren gebruikt. Vermijd ze allebei tegen onbekenden.

In de praktijk is het natuurlijkste ‘jij’ vaak helemaal geen voornaamwoord, maar een naam of een familiewoord. คุณ is altijd correct, maar tegen een straatverkoper of een ober kan het beleefd en een tikje afstandelijk klinken, ongeveer zoals ‘u’ tegen iemand die je eigenlijk tutoyeert.

Hij, zij, het en zij (meervoud)

เขา kǎo betekent zowel ‘hij’ als ‘zij’: het Thais geeft in de derde persoon geen geslacht aan. In de spreektaal wordt het meestal met een hoge toon uitgesproken, káo, en in appjes zie je het vaak gespeld als เค้า. Het dekt ook het vage ‘ze’ van ‘ze zeggen dat…’: เขาว่า… kǎo wâa….

มัน man is ‘het’ of ‘hij/zij’ voor dieren en voorwerpen:

แมวชื่อส้ม มันชอบกินปลา mɛɛo chʉ̂ʉ sôm, man chɔ̂ɔp gin bplaa — De kat heet Som. Ze eet graag vis.

Toegepast op een persoon is มัน minachtend (of, tussen goede vrienden, heel familiair). Veel baasjes vermijden het ook en gebruiken gewoon de naam van hun dier.

Meervoud met พวก

พวก pûak betekent ‘groep’. Zet het voor een voornaamwoord om het duidelijk meervoud te maken: พวกเรา pûak-rao (wij, als groep), พวกคุณ pûak-kun (jullie), พวกเขา pûak-kǎo (zij). Het is niet nodig als de context het aantal al duidelijk maakt: เรา alleen kan ‘wij’ betekenen, en เขา kan ‘zij’ (meervoud) betekenen.

Om een hele groep aan te spreken, zeggen Thailanders vaker ทุกคน túk-kon, ‘iedereen’: สวัสดีทุกคน sà-wàt-dii túk-kon, ‘hallo allemaal’.

Bezit: het Thais heeft geen ‘mijn’

Het Thais heeft geen aparte bezittelijke vormen. Je zet het voornaamwoord na het zelfstandig naamwoord, met of zonder ของ kɔ̌ɔng (‘van’):

In de spreektaal valt ของ meestal weg als de betekenis duidelijk is. Voor ‘mezelf, jezelf’ gebruikt het Thais ตัวเอง dtua-eeng.

Voornaamwoorden weglaten: het natuurlijkste Thais

Het Thais laat het onderwerp (en vaak ook het voorwerp) weg zodra de situatie het duidelijk maakt. Dat is geen slordige spreektaal; het is gewone grammatica. Kijk naar dit gesprekje tussen twee buren in een soi:

ไปไหน bpai nǎi — Waar (ga je) heen?

ไปตลาด bpai dtà-làat — (Ik ga) naar de markt.

กินข้าวหรือยัง gin kâao rʉ̌ʉ yang — (Heb je) al gegeten?

In deze drie zinnen staat geen enkel voornaamwoord, en geen Thailander zou er een toevoegen. Een leerder die elke zin met ผม of ฉัน begint, klinkt als een lesboek. Vuistregel: noem het onderwerp één keer en laat het weg tot het verandert. De beleefdheid hangt sowieso niet af van het voornaamwoord; die komt van de partikels aan het einde van de zin, ครับ en ค่ะ, uitgelegd in ons artikel over Thaise beleefdheidspartikels.

Namen en familiewoorden in plaats van voornaamwoorden

Dit verrast leerders het meest. Thailanders praten heel vaak over zichzelf en tegen anderen met een naam of een rol, waar wij ‘ik’ en ‘jij’ zouden zeggen.

Bijnamen

Bijna elke Thailander heeft een korte bijnaam, ชื่อเล่น chʉ̂ʉ-lên, en gebruikt die in plaats van ‘ik’. Als Mali zegt มะลิไม่รู้ค่ะ má-lí mâi rúu kâ, letterlijk ‘Mali weet het niet’, bedoelt ze gewoon ‘ik weet het niet’, op een warme, een beetje speelse manier. Iemand bij zijn bijnaam noemen in plaats van คุณ werkt op dezelfde manier voor ‘jij’.

พี่ en น้อง: ouder en jonger

พี่ pîi betekent ‘oudere broer of zus’ en น้อง nɔ́ɔng ‘jongere broer of zus’, maar je gebruikt ze voor iedereen die ouder of jonger is dan jij. Een oudere collega is พี่ en noemt zichzelf ook พี่: พี่ไปก่อนนะ pîi bpai gɔ̀ɔn ná betekent ‘ik ga er alvast vandoor, oké?’. Een jongere noemt hem พี่ voor ‘jij’ en gebruikt ผม, ฉัน of หนู voor ‘ik’.

Familiewoorden en titels

Ouders zeggen แม่ mɛ̂ɛ (mama) of พ่อ pɔ̂ɔ (papa) voor ‘ik’ als ze tegen hun kinderen praten. Een oma zegt ยาย yaai: ยายทำข้าวต้มให้ yaai tam kâao-dtôm hâi, ‘oma heeft rijstsoep voor je gemaakt’, betekent ‘ik heb het gemaakt’. Leraren zijn ครู kruu, dokters หมอ mɔ̌ɔ, zowel als ‘jij’ als als ‘ik’. De naam van de app, Kru May, is precies dat: ครูเมย์ kruu-mee, ‘juf May’.

Je ziet deze logica aan het werk in de verhalen Het gezin van Mali en Het broertje, waarin iedereen wordt aangesproken naar zijn plek in de familie. Ons artikel over familie in het Thais geeft al deze woorden, ook die je tegen onbekenden gebruikt.

Welke Thaise voornaamwoorden gebruik je?

Drie praktische regels dekken het meeste:

1. Kies één ‘ik’ en houd je eraan: ผม voor mannen, ฉัน voor vrouwen.
2. Gebruik คุณ tot je iemand kent, en stap dan over op พี่, น้อง of de bijnaam.
3. Laat het voornaamwoord weg zodra het onderwerp duidelijk is, en houd ครับ of ค่ะ aan het einde.

Zo oefen je Thaise voornaamwoorden

Voornaamwoorden neem je het best op door te zien wie wat tegen wie zegt, en dat leer je moeilijk uit een lijstje. In de verhalen van Kru May gebruikt Hugo ผม, Mali ฉัน, en doen ook een broertje van vijf en een oma mee, en je kunt op elk woord tikken om de betekenis en de toon te zien. Grammaticanotities verschijnen als kleine badges op de plek waar een patroon, zoals een weggelaten voornaamwoord, voor het eerst opduikt. Begin je helemaal vanaf nul, dan legt ons overzicht van de Thaise grammatica voor beginners uit hoe deze voornaamwoorden in een Thaise zin passen.