Vraagwoorden in het Thais: wat, wie, waar, wanneer, waarom en hoe

Thaise vraagwoorden zijn makkelijk te gebruiken, want ze verplaatsen zich niet. In het Nederlands springen ‘wat’ en ‘waar’ naar het begin van de zin en draait het werkwoord om; in het Thais blijft het vraagwoord gewoon staan op de plek waar straks het antwoord komt, en dat is meestal achteraan: คุณชื่ออะไร kun chʉ̂ʉ à-rai, letterlijk ‘jij heet wat?’. Voor een ja-neevraag zet je simpelweg ไหม mǎi achter een gewone zin.

Hieronder vind je de negen vraagwoorden die je nodig hebt, de vijf manieren om een ja-neevraag te stellen, hoe je erop antwoordt en een lijst kant-en-klare vragen om je in Thailand te redden.

De belangrijkste Thaise vraagwoorden

Sommige van deze woorden zie je op twee manieren geschreven. เมื่อไร en เมื่อไหร่, เท่าไร en เท่าไหร่ worden hetzelfde uitgesproken en zijn allebei correct; de spelling met ไหร่ is in het dagelijks schrijven gangbaarder. อย่างไร yàang-rai is het geschreven, formele ‘hoe’; ยังไง yang-ngai is wat mensen in werkelijkheid zeggen.

Waarom het vraagwoord op zijn plek blijft

De regel is eenvoudig: stel de vraag precies zoals je het antwoord zou zeggen, en vervang het onbekende deel door het vraagwoord.

มะลิซื้อมะม่วง má-lí sʉ́ʉ má-mûang: Mali koopt mango’s.

มะลิซื้ออะไร má-lí sʉ́ʉ à-rai: Wat koopt Mali?

ใครซื้อมะม่วง krai sʉ́ʉ má-mûang: Wie koopt er mango’s?

Daarom staat ใคร krai vooraan in ‘wie koopt?’ (het onderwerp), maar achteraan in คุณรอใคร kun rɔɔ krai, ‘op wie wacht je?’ (het lijdend voorwerp). Verder verandert er niets in de zin: geen inversie van onderwerp en werkwoord, geen andere woordvolgorde.

Waar: ที่ไหน en ไหน

ที่ไหน tîi-nǎi is ‘waar’ als plaats (‘op welke plek’), meestal na อยู่ yùu: ร้านอยู่ที่ไหน ráan yùu tîi-nǎi, ‘waar is de winkel?’. Na werkwoorden van beweging zeggen Thailanders gewoon ไหน nǎi: ไปไหน bpai nǎi, ‘waar ga je heen?’. Dat is ook een losse begroeting, net als ไปไหนมา bpai nǎi maa, ‘waar ben je geweest?’. Niemand verwacht een uitgebreid antwoord; ไปตลาด bpai dtà-làat (‘naar de markt’) of zelfs ไปเที่ยว bpai tîao (‘even weg’) is genoeg.

Wanneer en waarom: de twee woorden die een zin kunnen openen

เมื่อไร mʉ̂a-rài staat meestal achteraan. Vooraan in de zin klinkt het vaak ongeduldig: เมื่อไรจะมา mʉ̂a-rài jà maa klinkt als ‘wanneer kom je nou eindelijk?’.

ทำไม tam-mai werkt precies andersom: het opent normaal gesproken de vraag. Achteraan, zoals in มาทำไม maa tam-mai (‘waarvoor ben je gekomen?’), kan het bot klinken, dus let op je toon.

Hoeveel: เท่าไร en กี่

เท่าไร tâo-rài vraagt naar een hoeveelheid of bedrag: een prijs, een leeftijd, een hoeveelheid. อายุเท่าไร aa-yú tâo-rài is ‘hoe oud ben je?’, ราคาเท่าไร raa-kaa tâo-rài ‘wat is de prijs?’.

กี่ gìi vraagt naar een aantal dingen, en net als elk getal heeft het een classificator achter zich nodig: กี่คน gìi kon (hoeveel mensen), กี่วัน gìi wan (hoeveel dagen), กี่โมง gìi moong (hoe laat, letterlijk ‘hoeveel uur’). In het artikel over Thaise classificatoren lees je welke je moet kiezen.

Welke: ไหน na een classificator

Voor ‘welke’ zet je ไหน achter de classificator van het zelfstandig naamwoord: อันไหน an nǎi (welke, voor voorwerpen), คนไหน kon nǎi (welke persoon), ร้านไหน ráan nǎi (welke winkel). Op de markt kom je al heel ver met wijzen en อันไหน of เอาอันนี้ ao an-níi (‘ik neem deze’).

Ja-neevragen: ไหม, ใช่ไหม, หรือเปล่า, หรือยัง

Het Thais heeft meerdere manieren om een ja-neevraag te stellen. Ze zijn niet uitwisselbaar:

Een paar details die lesboeken vaak overslaan:

• ไหม wordt met een stijgende toon geschreven, maar in spreektaal meestal met een hoge toon gezegd, mái. In appjes zie je het zelfs gespeld als มั้ย. De geschreven en de gesproken vorm zijn hetzelfde woord.
• ไหม klinkt vreemd bij afgeronde handelingen in het verleden. Voor ‘heb je…?’ gebruiken Thailanders liever หรือเปล่า, dat in snelle spraak vaak รึเปล่า rʉ́-bplàao wordt. Als antwoord betekent เปล่า bplàao in zijn eentje ‘nee, helemaal niet’.
• หรือยัง verwacht ‘al’ of ‘nog niet’ als antwoord. กินข้าวหรือยัง is ook een van de meest gebruikte Thaise begroetingen: een manier om te laten merken dat je om iemand geeft, geen uitnodiging om samen te lunchen.
• เหรอ rə̌ə achteraan drukt verbazing uit: จริงเหรอ jing rə̌ə, ‘echt?’.

Hoe je antwoordt op Thaise vragen

Het Thais heeft geen ‘ja’ of ‘nee’ dat altijd past. Je antwoordt door het werkwoord of bijvoeglijk naamwoord uit de vraag te herhalen, met ไม่ mâi voor nee:

ไปไหม bpai mǎi? → ไป bpai (ja) / ไม่ไป mâi bpai (nee)

เผ็ดไหม pèt mǎi? → เผ็ดนิดหน่อย pèt nít-nɔ̀i (een beetje) / ไม่เผ็ด mâi pèt (nee)

กินข้าวหรือยัง gin kâao rʉ̌ʉ-yang? → กินแล้ว gin lɛ́ɛo (al gegeten) / ยัง yang (nog niet)

ถ่ายรูปได้ไหม tàai-rûup dâai mǎi? → ได้ dâai (ja, dat mag) / ไม่ได้ mâi dâai (nee)

ใช่ châi (‘klopt’) is het antwoord op ใช่ไหม-vragen en op vragen over wie of wat iets is. Een beleefd ครับ kráp of ค่ะ kâ in zijn eentje werkt ook als ‘ja, ik luister’ of ‘ja, akkoord’. En sluit je vraag altijd af met het beleefdheidspartikel: เท่าไรครับ tâo-rài kráp voor mannen, เท่าไรคะ tâo-rài ká voor vrouwen (let op de hoge toon van คะ in vragen; zie ons artikel over Thaise beleefdheidspartikels).

Handige Thaise vragen voor op reis

Taxi- en tuktukchauffeurs vragen vaak al ไปไหน bpai nǎi voordat je iets hebt gezegd; dan noem je gewoon de plek. Let op: ไป…ไหม vraagt of de chauffeur bereid is daarheen te rijden, en dat is de normale eerste vraag voordat je over de prijs onderhandelt. In het verhaal In de tuk-tuk met Lek rijdt Hugo naar de tempel en noemt Lek zijn prijs; in Op de markt gaat de eerste vraag bij de mangokraam over de prijs.

Zo oefen je Thaise vragen

• Maak van gewone zinnen vragen. Neem een zin die je kent en vervang één deel door อะไร, ใคร of ที่ไหน. Omdat de rest niet verandert, is dit de snelste manier om vlot te worden.
• Leer het antwoord samen met de vraag. Bij หรือยัง horen แล้ว en ยัง, bij ไหม het herhaalde werkwoord. Oefen ze als paren.
• Hoor ze in echte gesprekken. Bij vragen draait veel om ritme en toon. In de verhalen van Kru May kun je elke dialoogregel op natuurlijke en op langzame snelheid afspelen, en in Verdwaald in Bangkok belandt Hugo door een plattegrond en een verkeerde weg precies in de situatie waarin je deze vragen nodig hebt.