Thaise classificatoren: zo tel je mensen, dieren en dingen

Om iets te tellen in het Thais heb je een classificator nodig: een woordje na het getal, gekozen naar het soort ding dat je telt. De volgorde is altijd zelfstandig naamwoord + getal + classificator: ‘twee katten’ is แมวสองตัว mɛɛo sɔ̌ɔng dtua, letterlijk ‘kat twee lijf’. Leer een stuk of twintig classificatoren en de vier patronen hieronder, en je kunt bijna alles tellen, bestellen en aanwijzen.

Thaise grammatici noemen ze ลักษณนาม lák-sà-nà-naam. In het Nederlands zie je een vage echo van het idee in ‘twee kopjes koffie’, ‘drie vellen papier’ of ‘een stuk taart’, maar in het Thais is de classificator niet optioneel en geldt hij voor elk telbaar zelfstandig naamwoord, ook voor mensen en dieren.

De basisregel: zelfstandig naamwoord + getal + classificator

Eerst het zelfstandig naamwoord, dan het getal, dan de classificator. Verder schuift er niets:

นักเรียนสามคน nák-rian sǎam kon: drie leerlingen (leerling drie persoon)

เสื้อสองตัว sʉ̂a sɔ̌ɔng dtua: twee shirts (shirt twee lijf)

หนังสือห้าเล่ม nǎng-sʉ̌ʉ hâa lêm: vijf boeken (boek vijf deel)

Je kunt niet สองแมว sɔ̌ɔng mɛɛo zeggen voor ‘twee katten’: dat klinkt voor een Thailander net zo fout als ‘kat twee’ voor ons. Wil je de getallen zelf even opfrissen, kijk dan in onze gids over Thaise getallen van 1 tot 1.000.000.

Een bijvoeglijk naamwoord blijft aan het zelfstandig naamwoord vastzitten, vóór het getal: เสื้อแดงสองตัว sʉ̂a dɛɛng sɔ̌ɔng dtua, ‘twee rode shirts’. En als je helemaal niet telt, heb je geen classificator nodig: ผมมีแมว pǒm mii mɛɛo betekent gewoon ‘ik heb een kat’ (of katten).

Waarom heeft het Thais classificatoren?

Thaise zelfstandige naamwoorden hebben geen meervoud en geen lidwoord. แมว mɛɛo kan ‘een kat’, ‘de kat’ of ‘katten’ betekenen. De classificator maakt een zelfstandig naamwoord telbaar en specifiek: hij maakt van het algemene idee ‘kat’ een aantal afzonderlijke katten, of ‘deze kat’ of ‘die kat’.

De keuze van de classificator zegt ook iets over het ding: de vorm (lang, plat, rond), de functie (voertuig, machine) of de status (persoon, monnik). Daarom zijn veel classificatoren gewone zelfstandige naamwoorden in een tweede rol: ลูก lûuk is ‘kind’ maar telt ronde dingen, หลัง lǎng is ‘rug’ maar telt huizen, คัน kan is een steel of handvat en telt voertuigen.

De 20 nuttigste Thaise classificatoren

Mensen en dieren

Monniken tel je nooit met คน kon. In het dagelijks leven gebruik je รูป rûup; องค์ ong is eerbiediger en wordt ook gebruikt voor boeddhabeelden en leden van de koninklijke familie. In het verhaal De ochtendaalmoes zie je hoe monniken zo geteld worden. In restaurants en hotels gebruikt het personeel uit beleefdheid ท่าน tân voor klanten.

Alledaagse voorwerpen

ตัว dtua (‘lijf’) dekt dieren, kleren en alles met ‘poten’, zoals tafels en stoelen. ใบ bai (‘blad’) dekt platte of holle dingen die je vasthoudt: tassen, kaartjes, hoeden, bankbiljetten, maar ook een leeg glas of bord als voorwerp.

Eten en drinken

Hier is de classificator vaak de verpakking zelf, net als in het Nederlands: twee glazen koffie, drie flessen water. Let op het verschil tussen het drankje en het voorwerp: กาแฟสองแก้ว gaa-fɛɛ sɔ̌ɔng gɛ̂ɛo is ‘twee koffie’, maar แก้วสองใบ gɛ̂ɛo sɔ̌ɔng bai is ‘twee (lege) glazen’. Hetzelfde geldt voor จาน jaan: ข้าวสองจาน kâao sɔ̌ɔng jaan is twee borden rijst, จานสองใบ jaan sɔ̌ɔng bai zijn twee borden.

Voor fruit hoor je op de markt ลูก lûuk; ผล pǒn hoort bij het geschreven en formele Thais.

Voertuigen, gebouwen en natuur

Sommige zelfstandige naamwoorden zijn hun eigen classificator: คน kon (คนสามคน, drie mensen), ห้อง hɔ̂ng (ห้องสองห้อง, twee kamers), คำ kam (คำนี้, dit woord). Eenheden van tijd en maat hebben helemaal geen classificator nodig: สามวัน sǎam wan (drie dagen), สองชั่วโมง sɔ̌ɔng chûa-moong (twee uur), ห้าสิบบาท hâa-sìp bàat (vijftig baht), สองกิโล sɔ̌ɔng gì-loo (twee kilo).

‘Eén’ komt (meestal) na de classificator

Met หนึ่ง nʉ̀ng, ‘een’, kent het Thais twee volgordes, en ze zijn allebei correct:

• zelfstandig naamwoord + classificator + หนึ่ง: แมวตัวหนึ่ง mɛɛo dtua nʉ̀ng. Dit is de natuurlijkste vorm. Ze werkt vaak als ons lidwoord ‘een’: ‘een kat, een zekere kat’. Beschrijvingen en verhalen beginnen vaak zo: มีแมวตัวหนึ่ง… mii mɛɛo dtua nʉ̀ng…, ‘er was eens een kat…’.
• zelfstandig naamwoord + หนึ่ง + classificator: แมวหนึ่งตัว mɛɛo nʉ̀ng dtua. Dit volgt de normale telvolgorde en legt de nadruk op het aantal: één kat, niet twee. Je hoort het bij opsommingen en bestellingen.

In de spreektaal wordt หนึ่ง na de classificator snel uitgesproken, vaak met een middentoon, nʉng, en in chatberichten soms นึง geschreven. Bij een koffiekraampje krijg je met ขอกาแฟเย็นแก้วหนึ่ง kɔ̌ɔ gaa-fɛɛ yen gɛ̂ɛo nʉ̀ng en ขอกาแฟเย็นหนึ่งแก้ว kɔ̌ɔ gaa-fɛɛ yen nʉ̀ng gɛ̂ɛo allebei één ijskoffie.

Voor ‘maar één’ gebruik je classificator + เดียว diao: แมวตัวเดียว mɛɛo dtua diao, ‘maar één kat’. Voor ‘nog een’ zet je อีก ìik vóór het getal: ขออีกแก้วหนึ่ง kɔ̌ɔ ìik gɛ̂ɛo nʉ̀ng, ‘nog een glas, graag’.

Deze, die: classificator + นี้ / นั้น

Ook voor ‘deze kat’ of ‘dat shirt’ gebruikt het Thais de classificator: zelfstandig naamwoord + classificator + นี้ / นั้น / โน้น.

Verwar นี้ níi (hoge toon, ‘deze/dit’ na een classificator) niet met นี่ nîi (dalende toon, ‘dit is…, hier is…’ aan het begin van een zin): นี่คือแมว nîi kʉʉ mɛɛo, ‘dit is een kat’.

In een winkel verdwijnt het zelfstandig naamwoord en doet de classificator al het werk:

เสื้อตัวนี้เท่าไหร่ครับ sʉ̂a dtua níi tâo-rài kráp? Hoeveel kost dit shirt?

เอาตัวนี้ค่ะ ao dtua níi kâ. Ik neem deze.

เอาตัวสีแดง ao dtua sǐi dɛɛng. Ik neem de rode.

Zo doet Hugo zijn inkopen in het verhaal Op de kledingmarkt: zodra de verkoopster weet dat het over shirts gaat, is ตัวนี้ dtua níi genoeg. Hetzelfde patroon licht één exemplaar uit een groep: บ้านหลังใหญ่ bâan lǎng yài, ‘het grote huis’.

Hoeveel? Vragen met กี่

Voor ‘hoeveel’ zet je กี่ gìi op de plaats van het getal: zelfstandig naamwoord + กี่ + classificator.

Het antwoord herhaalt de classificator, meestal zonder het zelfstandig naamwoord: สองตัว sɔ̌ɔng dtua, สามคน sǎam kon. Op de vismarkt vraagt de verkoper กี่ตัว gìi dtua als je naar de vis wijst, en jij antwoordt met een getal + ตัว. In het verhaal De vismarkt zie je Yai haar vis en inktvis kopen. Andere vraagwoorden vind je in onze gids over vraagwoorden in het Thais.

Classificatoren volgen ook na ทุก túk (‘elk, alle’) en หลาย lǎai (‘meerdere, veel’): ทุกคน túk-kon (iedereen), หลายตัว lǎai dtua (meerdere dieren of shirts). Voor rangtelwoorden zet je ที่ tîi vóór het getal: คนที่สอง kon tîi sɔ̌ɔng, ‘de tweede persoon’.

Wat zeg je als je de classificator niet weet?

Het Thais heeft tientallen classificatoren, en zelfs moedertaalsprekers aarzelen bij de zeldzame. Weet je het niet zeker:

1. Voorwerpen: gebruik อัน an. Het is de algemene classificator voor dingen, en Thailanders gebruiken hem zelf ook in de spreektaal. ขอสองอัน kɔ̌ɔ sɔ̌ɔng an, ‘twee daarvan, graag’, werkt bij elk snackkraampje.
2. Mensen: altijd คน kon (behalve monniken). Dieren: altijd ตัว dtua. Met die twee zit je nooit fout.
3. Eten en drinken: noem de verpakking. แก้ว, จาน, ชาม, ขวด: komt het in een glas, op een bord, in een kom of in een fles, dan is dat je classificator.
4. Wijs en zeg อันนี้ an níi, ‘deze’. Dat begrijpt iedereen.
5. Luister naar het antwoord. Zeg je หนังสือสองอัน nǎng-sʉ̌ʉ sɔ̌ɔng an, dan antwoordt de verkoper misschien สองเล่มนะครับ sɔ̌ɔng lêm ná kráp, en krijg je het juiste woord er gratis bij.

Gebruik อัน nooit voor mensen of dieren: dan klinkt het alsof je het over voorwerpen hebt.

Thaise classificatoren leren

• Leer elk zelfstandig naamwoord met zijn classificator, zoals je bij een Nederlands woord leert of het de of het is: แมว (ตัว), หนังสือ (เล่ม), รถ (คัน). Zet ze als paar op je flashcards, dan hoef je later niets opnieuw te leren.
• Begin met de grote zes: คน, ตัว, อัน, ใบ, แก้ว, จาน. Daarmee tel je het meeste van wat je in je eerste maanden in Thailand tegenkomt.
• Leer ze in echte zinnen. Classificatoren blijven hangen als je ze in een situatie hoort: tassen op de nachtmarkt, eieren bij het ontbijt, vis op de markt. In de verhalen van Kru May verschijnen classificatoren in context, legt een kleine grammaticabadge het patroon uit waar het voor het eerst opduikt, en kun je op elk woord tikken om het te horen.

Wil je zien hoe Thaise zinnen in het algemeen in elkaar zitten, lees dan onze basis van de Thaise grammatica.