Klokkijken in het Thais: de Thaise klok van zes uur uitgelegd

Het Thais heeft twee manieren om te zeggen hoe laat het is. In de spreektaal gebruiken mensen een traditionele klok die de dag in blokken van ongeveer zes uur verdeelt, elk met een eigen woord: ตี dtii voor de nacht, โมงเช้า moong cháao voor de ochtend, บ่าย bàai voor de middag, โมงเย็น moong yen voor de late middag en ทุ่ม tûm voor de avond. Op schrift en in formele situaties gebruikt Thailand de 24-uursklok met het woord นาฬิกา naa-lí-gaa. Om te vragen hoe laat het is, zeg je กี่โมงแล้ว gìi moong lɛ́ɛo?

De traditionele klok lijkt eerst ingewikkeld, omdat hetzelfde getal vier verschillende uren kan betekenen: ตีห้า dtii hâa is 5.00 uur ’s nachts, ห้าโมงเช้า hâa moong cháao is 11.00 uur, ห้าโมงเย็น hâa moong yen is 17.00 uur en ห้าทุ่ม hâa tûm is 23.00 uur. Zie je de logica eenmaal, dan heb je het in een middag geleerd. Je hebt alleen de getallen 1 tot 12 nodig; zitten die nog niet goed, begin dan met ons artikel over Thaise getallen.

Hoe vraag je in het Thais hoe laat het is?

กี่ gìi betekent ‘hoeveel’, en โมง moong is het woord voor een klokuur, dus กี่โมง is letterlijk ‘hoeveel uur?’. แล้ว lɛ́ɛo, ‘al’, geeft de betekenis ‘hoe laat is het inmiddels?’. Het antwoord volgt hetzelfde patroon: สามทุ่มแล้ว sǎam tûm lɛ́ɛo, ‘het is al negen uur ’s avonds’.

De Thaise klok van zes uur

De dag is in blokken geknipt, en elk blok telt zijn uren vanaf het begin. Hier zijn ze op volgorde.

Nacht: ตี + getal (1.00 tot 5.00 uur)

De uren na middernacht zetten ตี dtii voor het getal: ตีหนึ่ง dtii nʉ̀ng (1.00 uur), ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (2.00 uur), tot en met ตีห้า dtii hâa (5.00 uur). ตี betekent letterlijk ‘slaan’. Zegt een vriend dat hij om ตีสาม dtii sǎam naar bed ging, dan was het drie uur ’s nachts.

Ochtend: getal + โมงเช้า (6.00 tot 11.00 uur)

Vanaf 6.00 uur zijn de uren getal + โมงเช้า moong cháao, ‘ochtenduur’. 6.00 uur is หกโมงเช้า hòk moong cháao. Daarna zijn er twee manieren van tellen in gebruik:

• De directe telling: เจ็ดโมงเช้า jèt moong cháao (7.00 uur), แปดโมงเช้า bpɛ̀ɛt moong cháao (8.00 uur), tot en met สิบเอ็ดโมงเช้า sìp-èt moong cháao (11.00 uur).
• De traditionele telling, die na 6.00 uur opnieuw begint: alleen โมงเช้า moong cháao (7.00 uur), สองโมงเช้า sɔ̌ɔng moong cháao (8.00 uur), สามโมงเช้า sǎam moong cháao (9.00 uur), สี่โมงเช้า sìi moong cháao (10.00 uur), ห้าโมงเช้า hâa moong cháao (11.00 uur).

Allebei zijn correct en je hoort ze allebei. Gebruik zelf de directe telling, want die is het makkelijkst en wordt altijd begrepen, maar leer de andere herkennen: zegt iemand สองโมงเช้า, dan bedoelt hij 8.00 uur, niet 2.00 uur. Daarom is เช้า cháao belangrijk: het vertelt je in welk blok je zit.

Middag: เที่ยง en บ่าย + getal + โมง (12.00 tot 16.00 uur)

Twaalf uur ’s middags is เที่ยง tîang of เที่ยงวัน tîang-wan. De middaguren zetten บ่าย bàai, ‘middag’, voor het getal:

• 13.00 uur is บ่ายโมง bàai moong, helemaal zonder getal.
• 14.00 uur is บ่ายสองโมง bàai sɔ̌ɔng moong, 15.00 uur บ่ายสามโมง bàai sǎam moong.
• 16.00 uur is บ่ายสี่โมง bàai sìi moong of, net zo vaak, สี่โมงเย็น sìi moong yen.

Late middag: getal + โมงเย็น (16.00 tot 18.00 uur)

Als de hitte afneemt, worden de uren โมงเย็น moong yen, ‘uur van de koele avond’: สี่โมงเย็น sìi moong yen (16.00 uur), ห้าโมงเย็น hâa moong yen (17.00 uur), หกโมงเย็น hòk moong yen (18.00 uur). Hier houdt het getal zijn echte waarde, zoals op een klok met twaalf uur: vier, vijf, zes uur ’s middags.

Avond: getal + ทุ่ม (19.00 tot 23.00 uur)

Na het donker begint de telling opnieuw met ทุ่ม tûm, dat achter het getal komt: หนึ่งทุ่ม nʉ̀ng tûm (19.00 uur), สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (20.00 uur), สามทุ่ม sǎam tûm (21.00 uur), สี่ทุ่ม sìi tûm (22.00 uur), ห้าทุ่ม hâa tûm (23.00 uur). In de losse spreektaal hoor je 19.00 uur ook als ทุ่มหนึ่ง tûm nʉ̀ng, vaak uitgesproken als tûm nʉng.

De eenvoudigste omrekening: ทุ่ม-uren + 18 = het uur op de 24-uursklok. สองทุ่ม is 2 + 18 = 20.00 uur.

Middernacht

Middernacht is เที่ยงคืน tîang-kʉʉn, letterlijk ‘de middag van de nacht’. De traditionele telling noemt het ook หกทุ่ม hòk tûm, het zesde avonduur, maar เที่ยงคืน hoor je het vaakst.

De hele dag in het Thais

Waarom ตี, โมง en ทุ่ม?

De woorden worden meestal herleid tot de manier waarop de uren vroeger in Thaise steden werden aangekondigd: overdag met een gong, waarvan het geluid โมง moong zou hebben opgeleverd, ’s avonds met een trom, waarvan het geluid ทุ่ม tûm gaf, en ตี dtii, ‘slaan’, voor de uren die ’s nachts werden geslagen. Hoe de geschiedenis ook precies gaat, de logica is handig: elk woord vertelt je in welk deel van de dag je zit, dus in de traditionele telling hoeft het getal nooit boven de zes uit te komen.

De 24-uursklok: นาฬิกา

Op schrift, in dienstregelingen, op tv en in officiële mededelingen gebruikt Thailand de 24-uursklok. Na het uur komt นาฬิกา naa-lí-gaa (‘klok’, ‘uur’), na de minuten นาที naa-tii. Op schrift scheidt een punt de uren en minuten, net als bij ons, en volgt de afkorting น.: 18.30 น.

Dit systeem moet je kunnen lezen, maar in een gesprek klinkt het stijf. Vraag je een Thaise vriend wanneer de film begint, dan zegt hij สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm, niet ยี่สิบนาฬิกา yîi-sìp naa-lí-gaa.

Minuten, half en ‘voor’

Minuten komen na het uur, met of zonder นาที naa-tii. Als er minuten bij komen, laat men เช้า en เย็น meestal weg, omdat de context het deel van de dag duidelijk maakt:

• Half is ครึ่ง krʉ̂ng, ‘half’, en het komt na het uur dat al voorbij is. Let op, want hier zit een valkuil voor Nederlandstaligen: เจ็ดโมงครึ่ง is ‘zeven uur en een half’, dus 7.30 uur, wat wij ‘half acht’ noemen. Het Thais telt vanaf het vorige uur, nooit naar het volgende.
• Er is geen woord voor ‘kwart’: zeg สิบห้า sìp-hâa (vijftien) of สี่สิบห้า sìi-sìp-hâa (vijfenveertig).
• ‘Voor’ is อีก ìik + minuten + het komende uur: ‘nog vijf minuten, negen uur ’s avonds’. Veel mensen zeggen gewoon สองทุ่มห้าสิบห้า sɔ̌ɔng tûm hâa-sìp-hâa (20.55 uur).
• Ongeveer is ประมาณ bprà-maan: ประมาณสองทุ่ม bprà-maan sɔ̌ɔng tûm, ‘rond acht uur ’s avonds’.

Tijdstip of duur? โมง en ชั่วโมง

Verwar het tijdstip op de klok niet met een tijdsduur. โมง moong is een moment; ชั่วโมง chûa-moong is een uur als duur.

ประชุมบ่ายสามโมง bprà-chum bàai sǎam moong: de vergadering is om 15.00 uur.

ประชุมสามชั่วโมง bprà-chum sǎam chûa-moong: de vergadering duurt drie uur.

In het verhaal Mali’s kantoor, waarin โมง voor het eerst opduikt, zit Mali een vergadering van drie uur uit. Om te vragen hoe lang iets duurt, zeg je ใช้เวลากี่ชั่วโมง chái wee-laa gìi chûa-moong? (‘hoeveel uur duurt het?’), en voor ‘van… tot…’ gebruik je ตั้งแต่… ถึง… dtâng-dtɛ̀ɛ… tʉ̌ng…: ร้านเปิดตั้งแต่แปดโมงเช้าถึงสี่ทุ่ม ráan bpə̀ət dtâng-dtɛ̀ɛ bpɛ̀ɛt moong cháao tʉ̌ng sìi tûm, ‘de winkel is open van 8.00 tot 22.00 uur’.

Thaise tijdwoorden: ochtend, nu, morgen

ตอน dtɔɔn betekent ‘op het moment van’, en het werkt ook voor een kloktijd: ตอนแปดโมง dtɔɔn bpɛ̀ɛt moong, ‘om acht uur’. Het Thais laat het wel vaak weg: ผมตื่นหกโมงเช้า pǒm dtʉ̀ʉn hòk moong cháao, ‘ik word om zes uur ’s ochtends wakker’. Nog twee woorden kom je voortdurend tegen: สาย sǎai, ‘laat in de ochtend’, zoals in มาสาย maa sǎai, ‘te laat komen’, en ดึก dʉ̀k, ‘laat in de nacht’, zoals in นอนดึก nɔɔn dʉ̀k, ‘laat naar bed gaan’. Voor de dagen van de week en de maanden, zie dagen en maanden in het Thais.

Veelgemaakte fouten bij klokkijken in het Thais

1. หนึ่งโมง zeggen voor 13.00 uur. De middag heeft บ่าย nodig: 13.00 uur is บ่ายโมง bàai moong.
2. Het woord voor het dagdeel weglaten. สองโมง sɔ̌ɔng moong alleen is dubbelzinnig: zeg สองโมงเช้า voor 8.00 uur of บ่ายสองโมง voor 14.00 uur.
3. ตี achter het getal zetten. Het is ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (2.00 uur), terwijl ทุ่ม erachter komt: สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (20.00 uur).
4. โมง en ชั่วโมง door elkaar halen. สามโมง is een tijd op de klok, สามชั่วโมง is drie uur lang.
5. ‘Half acht’ letterlijk vertalen. แปดโมงครึ่ง is 8.30 uur, niet 7.30 uur. Denk ‘acht uur en een half’.
6. นาฬิกา gebruiken in gesprekken. Het is correct, maar het klinkt als een radiomededeling; bewaar het voor het lezen.

Zo oefen je klokkijken in het Thais

• Vertaal je eigen dag. Zeg de tijd in het Thais elke keer dat je op je telefoon kijkt. Binnen een paar dagen gaan de blokken vanzelf, en heb je voor ทุ่ม het ‘+ 18’-trucje niet meer nodig.
• Lees dienstregelingen. Treinkaartjes, busschema’s en tv-gidsen gebruiken de 24-uursklok, dus daarmee train je het นาฬิกา-systeem terwijl je wacht.
• Leer tijden binnen een routine. Tijden onthoud je het makkelijkst als ze bij een scène horen: wakker worden op maandag, een drukke week, een trein die je moet halen. Hugo begint aan zijn Thaise lessen in Maandagochtend, en in Kru May kun je elke zin van het verhaal op natuurlijke en langzame snelheid beluisteren.