Godziny po tajsku: jak działa tajski zegar sześciogodzinny

Tajski ma dwa sposoby podawania godziny. W codziennej mowie używa się tradycyjnego zegara, który dzieli dobę na okresy po mniej więcej sześć godzin, każdy z własnym słowem: ตี dtii dla nocy, โมงเช้า moong cháao dla poranka, บ่าย bàai dla popołudnia, โมงเย็น moong yen dla późnego popołudnia i ทุ่ม tûm dla wieczoru. W piśmie i w sytuacjach formalnych Tajlandia używa zegara 24-godzinnego ze słowem นาฬิกา naa-lí-gaa. Żeby zapytać o godzinę, powiedz กี่โมงแล้ว gìi moong lɛ́ɛo?

Tradycyjny zegar wygląda na początku na skomplikowany, bo ta sama liczba może oznaczać cztery różne godziny: ตีห้า dtii hâa to 5:00, ห้าโมงเช้า hâa moong cháao to 11:00, ห้าโมงเย็น hâa moong yen to 17:00, a ห้าทุ่ม hâa tûm to 23:00. Gdy zobaczysz logikę, nauka zajmie jedno popołudnie. Potrzebujesz tylko liczb od 1 do 12; jeśli jeszcze nie siedzą w głowie, zacznij od naszego przewodnika po liczbach po tajsku.

Jak zapytać o godzinę po tajsku?

กี่ gìi znaczy „ile”, a โมง moong to słowo na godzinę zegarową, więc กี่โมง to dosłownie „ile godzin?”. แล้ว lɛ́ɛo, „już”, nadaje sens „która godzina już jest?”. Odpowiedź ma ten sam schemat: สามทุ่มแล้ว sǎam tûm lɛ́ɛo, „jest już 21:00”.

Tajski zegar sześciogodzinny

Doba jest pocięta na bloki, a każdy blok liczy swoje godziny od początku. Oto one po kolei.

Noc: ตี + liczba (od 1:00 do 5:00)

Godziny po północy mają ตี dtii przed liczbą: ตีหนึ่ง dtii nʉ̀ng (1:00), ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (2:00), aż do ตีห้า dtii hâa (5:00). ตี znaczy dosłownie „uderzać”. Jeśli przyjaciel mówi, że poszedł spać o ตีสาม dtii sǎam, była trzecia w nocy.

Poranek: liczba + โมงเช้า (od 6:00 do 11:00)

Od 6:00 godziny to liczba + โมงเช้า moong cháao, „godzina poranka”. 6:00 to หกโมงเช้า hòk moong cháao. Potem w codziennym użyciu są dwa sposoby liczenia:

• Liczenie bezpośrednie: เจ็ดโมงเช้า jèt moong cháao (7:00), แปดโมงเช้า bpɛ̀ɛt moong cháao (8:00), aż do สิบเอ็ดโมงเช้า sìp-èt moong cháao (11:00).
• Liczenie tradycyjne, od nowa po 6:00: samo โมงเช้า moong cháao (7:00), สองโมงเช้า sɔ̌ɔng moong cháao (8:00), สามโมงเช้า sǎam moong cháao (9:00), สี่โมงเช้า sìi moong cháao (10:00), ห้าโมงเช้า hâa moong cháao (11:00).

Oba są poprawne i usłyszysz oba. Sam używaj liczenia bezpośredniego, bo jest najprostsze i zawsze zrozumiałe, ale naucz się rozpoznawać drugie: jeśli ktoś mówi สองโมงเช้า, chodzi o 8:00, a nie o 2:00. Dlatego เช้า cháao jest ważne: mówi, w którym bloku jesteś.

Południe i popołudnie: เที่ยง oraz บ่าย + liczba + โมง (od 12:00 do 16:00)

Południe to เที่ยง tîang albo เที่ยงวัน tîang-wan. Godziny popołudniowe stawiają บ่าย bàai, „popołudnie”, przed liczbą:

• 13:00 to บ่ายโมง bàai moong, w ogóle bez liczby.
• 14:00 to บ่ายสองโมง bàai sɔ̌ɔng moong, 15:00 บ่ายสามโมง bàai sǎam moong.
• 16:00 to บ่ายสี่โมง bàai sìi moong albo, równie często, สี่โมงเย็น sìi moong yen.

Późne popołudnie: liczba + โมงเย็น (od 16:00 do 18:00)

Gdy upał słabnie, godziny stają się โมงเย็น moong yen, „godziną chłodnego wieczoru”: สี่โมงเย็น sìi moong yen (16:00), ห้าโมงเย็น hâa moong yen (17:00), หกโมงเย็น hòk moong yen (18:00). Tu liczba zachowuje swoją prawdziwą wartość, jak w polskim „piąta po południu”.

Wieczór: liczba + ทุ่ม (od 19:00 do 23:00)

Po zmroku liczenie zaczyna się od nowa z ทุ่ม tûm, stawianym po liczbie: หนึ่งทุ่ม nʉ̀ng tûm (19:00), สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (20:00), สามทุ่ม sǎam tûm (21:00), สี่ทุ่ม sìi tûm (22:00), ห้าทุ่ม hâa tûm (23:00). W swobodnej mowie 19:00 to także ทุ่มหนึ่ง tûm nʉ̀ng, często wymawiane tûm nʉng.

Najprostszy sposób przeliczania: godziny ทุ่ม + 18 = godzina wieczorna w zapisie 24-godzinnym. สองทุ่ม to 2 + 18 = 20:00.

Północ

Północ to เที่ยงคืน tîang-kʉʉn, dosłownie „południe nocy”. Tradycyjne liczenie nazywa ją też หกทุ่ม hòk tûm, szóstą godziną wieczorną, ale najczęściej usłyszysz เที่ยงคืน.

Cała doba po tajsku

Skąd ตี, โมง i ทุ่ม?

Słowa te wywodzi się zwykle od dawnego sposobu ogłaszania godzin w tajskich miastach: w dzień uderzano w gong, którego dźwięk miał dać โมง moong, wieczorem w bęben, którego dźwięk dał ทุ่ม tûm, a ตี dtii, „uderzać”, oznaczało godziny wybijane nocą. Jakkolwiek było dokładnie, logika się przydaje: każde słowo mówi, w której części doby jesteś, więc w tradycyjnym liczeniu liczba nigdy nie musi przekraczać sześciu.

Zegar 24-godzinny: นาฬิกา

W piśmie, w rozkładach jazdy, w telewizji i w oficjalnych komunikatach Tajlandia używa zegara 24-godzinnego. Po godzinie stoi นาฬิกา naa-lí-gaa („zegar”, „godzina”), a po minutach นาที naa-tii. W zapisie godziny i minuty oddziela kropka, a po nich stoi skrót น.: 18.30 น.

Ten system trzeba umieć czytać, ale w rozmowie brzmi sztywno. Zapytaj tajskiego znajomego, o której zaczyna się film, a powie สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm, a nie ยี่สิบนาฬิกา yîi-sìp naa-lí-gaa.

Minuty, „wpół do” i „za”

Minuty stoją po godzinie, z นาที naa-tii albo bez. Gdy dodaje się minuty, zwykle pomija się เช้า i เย็น, bo z kontekstu wiadomo, o jaką porę chodzi:

• Połówka to ครึ่ง krʉ̂ng, „pół”, po godzinie. Uwaga: po polsku 7:30 to „wpół do ósmej”, a po tajsku „siódma i pół”, เจ็ดโมงครึ่ง.
• Nie ma słowa na „kwadrans”: mów สิบห้า sìp-hâa (piętnaście) albo สี่สิบห้า sìi-sìp-hâa (czterdzieści pięć).
• „Za” to อีก ìik + minuty + nadchodząca godzina: „jeszcze pięć minut, dziewiąta wieczorem”. Wielu ludzi mówi po prostu สองทุ่มห้าสิบห้า sɔ̌ɔng tûm hâa-sìp-hâa (20:55).
• Około to ประมาณ bprà-maan: ประมาณสองทุ่ม bprà-maan sɔ̌ɔng tûm, „około 20:00”.

Godzina na zegarze czy czas trwania? โมง i ชั่วโมง

Nie myl godziny na zegarze z czasem trwania. โมง moong to punkt w czasie; ชั่วโมง chûa-moong to godzina trwania.

ประชุมบ่ายสามโมง bprà-chum bàai sǎam moong: zebranie jest o 15:00.

ประชุมสามชั่วโมง bprà-chum sǎam chûa-moong: zebranie trwa trzy godziny.

W historii Biuro Mali, gdzie โมง pojawia się po raz pierwszy, Mali przesiaduje na trzygodzinnym zebraniu. Żeby zapytać, ile coś trwa, powiedz ใช้เวลากี่ชั่วโมง chái wee-laa gìi chûa-moong? („ile godzin to zajmuje?”), a dla „od… do…” użyj ตั้งแต่… ถึง… dtâng-dtɛ̀ɛ… tʉ̌ng…: ร้านเปิดตั้งแต่แปดโมงเช้าถึงสี่ทุ่ม ráan bpə̀ət dtâng-dtɛ̀ɛ bpɛ̀ɛt moong cháao tʉ̌ng sìi tûm, „sklep jest otwarty od 8:00 do 22:00”.

Tajskie słowa o czasie: rano, teraz, jutro

ตอน dtɔɔn znaczy „w czasie, gdy”, i działa też przed godziną zegarową: ตอนแปดโมง dtɔɔn bpɛ̀ɛt moong, „o ósmej”. Tajski często je jednak pomija: ผมตื่นหกโมงเช้า pǒm dtʉ̀ʉn hòk moong cháao, „budzę się o szóstej rano”. Dwa kolejne słowa pojawiają się bez przerwy: สาย sǎai, „późno rano”, jak w มาสาย maa sǎai, „spóźnić się”, i ดึก dʉ̀k, „późno w nocy”, jak w นอนดึก nɔɔn dʉ̀k, „późno chodzić spać”. Dni tygodnia i miesiące omawia artykuł dni tygodnia i miesiące po tajsku.

Częste błędy przy podawaniu godziny po tajsku

1. Mówienie หนึ่งโมง na 13:00. Popołudnie wymaga บ่าย: 13:00 to บ่ายโมง bàai moong.
2. Pomijanie słowa określającego porę. Samo สองโมง sɔ̌ɔng moong jest dwuznaczne: mów สองโมงเช้า na 8:00 albo บ่ายสองโมง na 14:00.
3. Stawianie ตี po liczbie. Mówi się ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (2:00), za to ทุ่ม stoi po liczbie: สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (20:00).
4. Mylenie โมง i ชั่วโมง. สามโมง to godzina na zegarze, สามชั่วโมง to trzy godziny trwania.
5. Używanie นาฬิกา w rozmowie. To poprawne, ale brzmi jak komunikat radiowy; zostaw to słowo do czytania.

Jak ćwiczyć godziny po tajsku

• Tłumacz własny dzień. Mów godzinę po tajsku za każdym razem, gdy patrzysz na telefon. Po kilku dniach bloki staną się automatyczne, a ทุ่ม przestanie wymagać sztuczki z „+ 18”.
• Czytaj rozkłady jazdy. Bilety kolejowe, rozkłady autobusów i program telewizyjny używają zegara 24-godzinnego, więc ćwiczysz system นาฬิกา, czekając.
• Ucz się godzin w codziennej rutynie. Godziny najłatwiej zapamiętać, gdy należą do sceny: pobudka w poniedziałek, pracowity tydzień, pociąg do złapania. Hugo zaczyna lekcje tajskiego w historii Poniedziałkowy poranek, a w Kru May każde zdanie historii można odsłuchać w naturalnym i zwolnionym tempie.